7 cú sốc văn hóa ở Đức khiến sinh viên Việt ngỡ ngàng khi mới sang

Bạn nghĩ đi siêu thị ở Đức cũng giống Việt Nam? Có thể bạn sẽ bất ngờ ngay từ lần đầu thanh toán!

Nhắc đến Đức, nhiều người thường nghĩ ngay đến bia, xúc xích, lâu đài cổ tích, tàu điện đúng giờ và những con phố sạch sẽ. Trước ngày bay, bạn có thể đã xem rất nhiều video về Berlin, Munich, Hamburg, Frankfurt hay những thành phố nhỏ yên bình. Bạn tưởng mình đã chuẩn bị khá kỹ: giấy tờ, vali, áo ấm, hồ sơ nhập học, hợp đồng Ausbildung, chỗ ở tạm thời.

Nhưng rồi chỉ sau vài ngày đầu tiên, những điều rất nhỏ trong đời sống hằng ngày lại khiến bạn đứng hình. Mua đồ ăn, mở cửa nhà, đi tàu, nói chuyện với hàng xóm, đổ rác, hẹn lịch khám bệnh, thậm chí cả chuyện đứng chờ đèn đỏ lúc đường vắng cũng có thể khác xa thói quen ở Việt Nam.

Đó không phải là “đúng” hay “sai”. Đó là khác biệt văn hóa. Hiểu trước, bạn sẽ bớt bối rối hơn rất nhiều.

Bạn đã sẵn sàng cho những cú sốc văn hóa tưởng nhỏ mà không hề nhỏ này chưa? Cùng Sài Gòn Deutsch đi qua 7 tình huống rất thật mà nhiều người Việt mới sang Đức từng trải qua.

Cú sốc 1. Đi siêu thị và không ai đứng đợi bạn xếp đồ

Lần đầu vào Aldi, Lidl, REWE hoặc Kaufland, bạn có thể thấy mọi thứ khá quen. Cũng có rau củ, sữa, bánh mì, mì Ý, thịt nguội, trái cây, chocolate. Bạn thong thả chọn đồ, so giá, thử đọc vài dòng tiếng Đức trên bao bì.

Rồi đến quầy thanh toán.

Bạn đặt hàng lên băng chuyền. Nhân viên bắt đầu quét mã. Một món, hai món, ba món, mười món. Tốc độ nhanh đến mức bạn vừa mở túi ra thì đống hàng đã trượt xuống cuối quầy. Phía sau còn có người đang chờ. Bạn luống cuống nhét bánh mì lên trên chai sữa, chuối đè lên trứng, hộp sữa chua suýt rơi.

Khoảnh khắc ấy, nhiều người Việt mới sang chỉ muốn biến mất trong chiếc túi vải.

Ở Đức, quy trình thanh toán thường được thiết kế để nhanh và gọn. Nhân viên thu ngân không có nhiệm vụ xếp đồ giúp khách. Khách hàng tự mang túi, tự xếp hàng vào túi, hoặc nhanh hơn là đặt toàn bộ đồ trở lại xe đẩy rồi ra khu vực riêng bên cạnh để sắp xếp.

Người Đức cũng có thói quen mang túi mua sắm riêng. Túi nhựa dùng một lần không phổ biến như trước, nhiều nơi tính phí túi giấy hoặc túi vải. Nếu mua nhiều, bạn sẽ thấy rất nhiều người dùng Einkaufstrolley, nghĩa là xe kéo mua sắm nhỏ có bánh, đặc biệt tiện khi đi bộ hoặc đi tàu.

Một bạn học viên của Sài Gòn Deutsch từng kể rằng lần đầu đi Lidl, bạn mua chưa đến 10 món nhưng vẫn rối như thi chạy tiếp sức. Vừa thanh toán xong, bạn phát hiện quên mua túi. Kết quả là phải ôm bánh mì, xúc xích, sữa và táo ra khỏi siêu thị như đang bê mâm cỗ. Từ hôm đó, trong balo lúc nào cũng có một túi vải gấp gọn.

Mẹo thực tế

• Chuẩn bị túi trước khi đến lượt thanh toán.

• Xếp món nặng như sữa, nước, khoai tây trước.

• Để trứng, bánh mì, rau mềm lên sau.

• Nếu mua nhiều, cứ cho đồ lại vào xe đẩy rồi ra bàn bên cạnh xếp, đừng cố làm mọi thứ trong vài giây.

  
  

Một điều nhỏ nữa: nhiều xe đẩy siêu thị cần đồng xu để mở khóa. Thường là đồng 1 euro, 2 euro hoặc một loại móc khóa thay thế có kích thước tương tự. Vì vậy, ví của bạn nên có vài đồng xu lẻ. Không phải để tiêu nhiều, mà để khỏi đứng nhìn xe đẩy với ánh mắt bất lực.

Cú sốc 2. Ra ngoài nên mang tiền xu và nhớ chuyện khóa cửa nhà

Ở Việt Nam, nhiều người quen với việc ra đầu ngõ mua đồ, xuống nhận ship, qua phòng bạn cùng tầng rồi để cửa khép hờ. Sang Đức, thói quen này cần thay đổi ngay.

Người Đức thường khóa cửa nhà hoặc cửa căn hộ khi ra ngoài, dù chỉ đi một lúc. Điều này không có nghĩa là ai cũng lo sợ hay không tin nhau. Đơn giản là thói quen bảo vệ tài sản và giữ riêng tư. Ở nhiều tòa nhà, cửa căn hộ khi sập lại có thể tự khóa từ bên ngoài. Nếu bạn để quên chìa khóa trong phòng, câu chuyện sẽ không còn vui nữa.

Gọi thợ mở khóa, tiếng Đức là Schlüsseldienst, có thể tốn kém, nhất là buổi tối, cuối tuần hoặc ngày lễ. Có nơi giá rất cao. Vì vậy, hãy tập thói quen kiểm tra chìa khóa trước khi đóng cửa. Nhiều du học sinh còn dán một mẩu giấy nhỏ gần cửa: “Schlüssel?” nghĩa là “Chìa khóa chưa?”

Tiền xu cũng quan trọng hơn bạn nghĩ. Ngoài xe đẩy siêu thị, một số máy giặt ở ký túc xá, máy bán hàng tự động, tủ khóa ở nhà ga hoặc nhà vệ sinh công cộng có thể cần tiền xu. Dù thanh toán bằng thẻ phổ biến hơn trước, tiền mặt vẫn xuất hiện trong nhiều tình huống đời thường.

Cú sốc ở đây không nằm ở đồng xu, mà ở cảm giác: “Sao chuyện nhỏ vậy mà mình không chuẩn bị?” Ở Đức, nhiều việc nhỏ vận hành theo hệ thống. Bạn biết trước, mọi thứ nhẹ nhàng. Bạn không biết, bạn đứng đó mất 10 phút chỉ để tìm một đồng 1 euro.

Mẹo thực tế

• Luôn kiểm tra chìa khóa, ví, điện thoại trước khi đóng cửa.

• Giữ vài đồng xu trong ví hoặc móc khóa.

• Hỏi trước cách dùng máy giặt, tủ thư, hầm để xe hoặc phòng rác trong nơi ở mới.

• Nếu ở chung, thống nhất rõ ai giữ chìa dự phòng.

  
  

Cú sốc 3. Chủ nhật yên tĩnh đến mức bạn tưởng cả thành phố đang nghỉ thở

Một trong những cú sốc văn hóa ở Đức khiến người Việt ngỡ ngàng khi mới sang là ngày Chủ nhật.

Ở Việt Nam, Chủ nhật thường là ngày đi siêu thị, cà phê, mua sắm, sửa xe, cắt tóc, ghé chợ, hẹn bạn bè. Ở Đức, nhiều cửa hàng đóng cửa. Siêu thị thường không mở, trừ một số cửa hàng tại nhà ga lớn, sân bay hoặc khu vực đặc biệt. Đường phố có thể yên ắng đến lạ.

Lần đầu trải nghiệm Chủ nhật ở một thành phố nhỏ, bạn có thể mở Google Maps tìm siêu thị gần nhất, thấy toàn chữ “Geschlossen”, nghĩa là đã đóng cửa. Tủ lạnh còn nửa hộp sữa, hai quả trứng và một ít mì. Bạn chợt hiểu vì sao người Đức hay mua đồ trước cuối tuần.

Ngày Chủ nhật ở Đức gắn với khái niệm Ruhetag, nghĩa là ngày nghỉ ngơi. Nhiều người dành thời gian cho gia đình, đi dạo, đạp xe, đọc sách, nấu ăn. Đây cũng là lý do bạn nên hạn chế gây tiếng ồn. Hút bụi, khoan tường, bật nhạc lớn hoặc giặt đồ quá ồn trong giờ nghỉ có thể làm hàng xóm khó chịu.

Không phải người Đức “khó tính”. Họ coi sự yên tĩnh là một phần của đời sống chung. Khi bạn sống trong căn hộ nhiều tầng, tiếng động của một phòng có thể ảnh hưởng đến nhiều người.

Mẹo thực tế

• Mua thực phẩm cho cuối tuần từ thứ Sáu hoặc thứ Bảy.

• Kiểm tra giờ mở cửa trước khi đi.

• Hạn chế gây tiếng ồn vào Chủ nhật và buổi tối.

• Tận dụng Chủ nhật để nghỉ ngơi, nấu ăn, gọi về nhà hoặc đi dạo công viên.

  
  

Sau vài tháng, nhiều người Việt lại bắt đầu thích Chủ nhật ở Đức. Nó tạo ra một khoảng dừng thật sự, điều mà ở Việt Nam đôi khi rất khó có.

Cú sốc 4. Đúng giờ không phải để cho vui

Ở Đức, đúng giờ là một phép lịch sự rất quan trọng. Nếu lịch hẹn là 8:00, nhiều người hiểu là bạn nên có mặt trước đó vài phút, không phải 8:15 mới nhắn “mình sắp tới”.

Đi học tiếng Đức, phỏng vấn Ausbildung, đi làm thử, hẹn với cơ quan hành chính, khám bác sĩ, gặp chủ nhà, bạn đều nên đến đúng giờ. Ausbildung là chương trình đào tạo nghề kép tại Đức, kết hợp học lý thuyết ở trường nghề và thực hành tại doanh nghiệp. Trong môi trường này, đúng giờ ảnh hưởng trực tiếp đến ấn tượng của nhà tuyển dụng.

Tất nhiên, cuộc sống vẫn có trễ tàu, lạc đường, tuyết rơi, điện thoại hết pin. Người Đức không phải robot. Vấn đề là cách bạn xử lý.

Nếu biết mình sẽ trễ, hãy báo sớm. Một câu đơn giản bằng tiếng Đức cũng đủ giúp bạn lịch sự hơn:

Đừng đợi người ta gọi rồi mới giải thích. Ở Đức, việc thông báo trước thể hiện bạn tôn trọng thời gian của người khác.

Một cú sốc khác là lịch hẹn thường phải đặt trước. Bạn không thể lúc nào cũng bước vào phòng khám, ngân hàng hay văn phòng hành chính rồi mong được giải quyết ngay. Từ Termin nghĩa là lịch hẹn. Đây là từ bạn sẽ gặp liên tục khi sống ở Đức.

Mẹo thực tế

• Luôn tra đường đi trước, nhất là khi phải đổi tàu hoặc xe buýt.

• Đi sớm hơn dự kiến 10 đến 15 phút.

• Lưu mẫu câu báo trễ trong điện thoại.

• Với việc quan trọng, chuẩn bị giấy tờ từ tối hôm trước.

  
  

Đúng giờ ở Đức không chỉ là thói quen. Nó là cách mọi người giúp hệ thống vận hành trơn tru hơn.

Cú sốc 5. Người Đức nói thẳng hơn bạn tưởng

Ở Việt Nam, nhiều cuộc trò chuyện có lớp đệm rất mềm. Nếu không thích điều gì, ta có thể nói vòng, cười trừ, né nhẹ, hoặc dùng những câu như “để xem đã”, “chắc cũng được”, “hôm nào tính”.

Sang Đức, bạn có thể gặp kiểu giao tiếp thẳng hơn. Nếu món ăn mặn, người ta nói mặn. Nếu lịch không tiện, họ nói không tiện. Nếu bạn làm sai quy trình, họ góp ý trực tiếp. Lúc đầu, bạn dễ cảm thấy bị chê hoặc bị lạnh nhạt.

Nhưng trong nhiều trường hợp, sự thẳng thắn đó không nhằm làm bạn tổn thương. Nó giúp thông tin rõ ràng. Nói “không” không nhất thiết là ghét bạn. Góp ý không nhất thiết là coi thường bạn. Im lặng trên tàu không có nghĩa là khó gần. Nhiều người chỉ đơn giản tôn trọng không gian riêng.

Bạn cũng sẽ thấy người Đức thường tách bạch giữa việc và cảm xúc. Trong lớp học hoặc nơi làm, họ có thể góp ý rất rõ. Ra ngoài, họ vẫn trò chuyện bình thường. Điều này khác với văn hóa “giữ ý” của nhiều người Việt, nên cần thời gian để quen.

Mẹo thực tế

• Đừng vội suy diễn từ một câu nói ngắn.

• Nếu chưa hiểu, hỏi lại một cách bình tĩnh.

• Tập nói rõ nhu cầu của mình, ví dụ bạn chưa hiểu, cần thêm thời gian, hoặc muốn được hướng dẫn lại.

• Khi góp ý cho người khác, đi thẳng vào việc nhưng giữ giọng tôn trọng.

  
  

Một câu tiếng Đức hữu ích là:

Câu này đặc biệt hữu ích khi đi học, đi làm hoặc làm giấy tờ. Bạn không cần giả vờ hiểu hết. Hỏi lại đúng lúc giúp bạn tránh sai sót lớn hơn.

Cú sốc 6. Phân loại rác ở Đức không phải chuyện làm màu

Nhiều người Việt mới sang Đức lần đầu nhìn khu đổ rác sẽ hơi choáng. Có thùng màu xanh, vàng, nâu, đen, đôi khi còn có thùng riêng cho giấy, thủy tinh trắng, thủy tinh xanh, thủy tinh nâu. Chưa kể chai nhựa và lon có thể mang trả để lấy lại tiền cọc.

Từ Mülltrennung nghĩa là phân loại rác. Đây là một phần quen thuộc trong đời sống ở Đức.

Thông thường, bạn sẽ gặp các nhóm rác như:

• Giấy và bìa carton.

• Bao bì nhựa, kim loại nhẹ hoặc hộp sữa.

• Rác hữu cơ như vỏ rau, bã cà phê, thức ăn thừa tùy quy định từng nơi.

• Rác còn lại không thuộc nhóm trên.

• Chai lọ thủy tinh, thường bỏ tại điểm thu gom riêng.

• Chai có Pfand, nghĩa là tiền cọc vỏ chai, có thể đem trả ở máy trong siêu thị.

  
  

Điều dễ nhầm là không phải chai nào cũng có Pfand. Bạn cần nhìn ký hiệu trên nhãn hoặc quan sát cách người địa phương làm. Khi trả chai ở siêu thị, máy sẽ in phiếu. Bạn mang phiếu đó đến quầy thanh toán để trừ tiền hoặc nhận lại tiền.

Lúc đầu, bạn có thể thấy phiền. Nhưng sau một thời gian, việc phân loại rác trở thành phản xạ. Nó cũng giúp bạn hiểu hơn về cách xã hội Đức tổ chức đời sống công cộng: rõ ràng, có quy định, và cần sự hợp tác của từng người.

Mẹo thực tế

• Hỏi chủ nhà hoặc bạn cùng nhà cách phân loại rác tại nơi ở.

• Đọc nhãn trên thùng rác, vì mỗi thành phố có thể hơi khác.

• Gấp nhỏ thùng carton trước khi bỏ.

• Đừng bỏ chai Pfand vào thùng rác, hãy mang trả để lấy lại tiền cọc.

  
  

Nếu chưa chắc, hãy hỏi. Hỏi một lần đỡ hơn bỏ sai nhiều lần rồi bị nhắc nhở.

Cú sốc 7. Không phải lúc nào dịch vụ cũng “chiều khách” như ở Việt Nam

Ở Việt Nam, nhiều dịch vụ rất linh hoạt. Bạn có thể nhắn tin cho chủ nhà buổi tối, gọi quán ăn giao thêm, ghé tiệm sửa đồ ngay, hỏi nhân viên bán hàng rất nhiều lần, hoặc đổi lịch khá sát giờ. Sang Đức, bạn sẽ gặp một kiểu vận hành khác.

Nhiều dịch vụ làm theo giờ cố định. Cơ quan hành chính có giờ tiếp dân riêng. Phòng khám cần Termin. Cửa hàng đóng cửa đúng giờ. Nhân viên có thể từ chối yêu cầu nếu nó vượt quy định. Họ không nhất thiết khó chịu với bạn, họ chỉ đang làm theo hệ thống.

Một ví dụ rất đời thường: bạn đến một cửa hàng lúc 19:58 trong khi 20:00 đóng cửa. Ở Việt Nam, có thể nhân viên vẫn bán nhanh. Ở Đức, họ có thể không vui hoặc không nhận thêm khách, vì họ cần kết sổ, dọn hàng và tan ca đúng giờ.

Điều này liên quan đến ranh giới cá nhân và ranh giới công việc. Người Đức thường coi thời gian nghỉ là thời gian nghỉ. Họ không dễ dàng xử lý việc ngoài giờ chỉ vì “giúp chút thôi”. Với người Việt quen sự linh hoạt, đây có thể là cú sốc khá lớn.

Mẹo thực tế

• Luôn kiểm tra giờ mở cửa.

• Đặt lịch hẹn sớm, nhất là với bác sĩ, ngân hàng và cơ quan hành chính.

• Đọc kỹ email, thư giấy và thời hạn phản hồi.

• Nếu cần hỗ trợ, trình bày rõ ràng, ngắn gọn và lịch sự.

  
  

Một từ bạn nên biết là Frist, nghĩa là hạn chót. Ở Đức, thư từ cơ quan, hợp đồng thuê nhà, bảo hiểm, trường học hoặc nơi làm thường có Frist. Bỏ lỡ hạn có thể gây rắc rối. Vì vậy, khi nhận thư tiếng Đức, đừng cất vào ngăn kéo vì “để mai tính”. Hãy dịch, hỏi người có kinh nghiệm, hoặc nhờ trung tâm, bạn bè hỗ trợ nếu cần.

Chuẩn bị văn hóa cũng quan trọng như chuẩn bị hồ sơ

Nhiều bạn trước khi sang Đức tập trung vào bằng tiếng, chứng minh tài chính, hợp đồng học nghề, visa, vé máy bay và vali. Những thứ đó rất quan trọng. Nhưng để sống ổn, bạn còn cần hiểu cách xã hội Đức vận hành trong đời thường.

Văn hóa không nằm ở những khái niệm to tát. Nó nằm ở việc bạn có mang túi khi đi siêu thị không, có nhớ chìa khóa không, có mua đồ trước Chủ nhật không, có báo khi trễ hẹn không, có phân loại rác đúng không, có hiểu rằng một câu nói thẳng chưa chắc là thiếu thiện chí không.

Tin vui là mọi thứ đều có thể học được. Không ai mới sang đã hoàn hảo. Người Đức cũng hiểu rằng người nước ngoài cần thời gian thích nghi. Chỉ cần bạn quan sát, hỏi khi chưa rõ và chuẩn bị tinh thần cởi mở, những cú sốc ban đầu sẽ dần biến thành kinh nghiệm sống.

Sài Gòn Deutsch luôn tin rằng học tiếng Đức không chỉ là học ngữ pháp, từ vựng và luyện thi. Học tiếng Đức còn là học cách bước vào một môi trường mới với sự tự tin hơn. Khi bạn hiểu ngôn ngữ, bạn đọc được thư, hỏi được đường, đặt được lịch hẹn, giải thích được vấn đề và tự bảo vệ mình trong những tình huống quan trọng.

Nếu bạn đang chuẩn bị du học, học nghề Ausbildung, làm việc hoặc định cư tại Đức, hãy bắt đầu từ những điều rất gần: cách chào hỏi, cách viết email, cách hỏi lịch hẹn, cách giao tiếp với chủ nhà, bác sĩ, giáo viên và đồng nghiệp. Những kỹ năng nhỏ đó có thể giúp những ngày đầu ở Đức bớt căng thẳng hơn rất nhiều.

Điều đáng nhớ nhất khi mới sang Đức

Đức không chỉ có bia, xúc xích và lâu đài. Đức còn có quầy thanh toán siêu nhanh, Chủ nhật yên tĩnh, lịch hẹn chặt chẽ, thùng rác nhiều màu, những cánh cửa cần khóa cẩn thận và cách giao tiếp thẳng thắn.

Ban đầu, bạn có thể ngỡ ngàng. Sau đó, bạn sẽ quen. Rồi đến một ngày, bạn tự mang túi đi siêu thị, tự để dành đồng xu, tự kiểm tra lịch tàu, tự phân loại rác, tự báo trễ bằng tiếng Đức và mỉm cười khi thấy một người mới sang đang lúng túng giống mình ngày trước.

Chuẩn bị tốt không làm mất đi sự háo hức. Nó giúp bạn tận hưởng hành trình sang Đức bình tĩnh hơn, chủ động hơn và vui hơn. Và nếu bắt đầu từ hôm nay, mỗi bài học tiếng Đức sẽ không chỉ đưa bạn gần hơn với một chứng chỉ, mà còn gần hơn với cuộc sống thật sự đang chờ bạn ở Đức.